Trance (2013) – 4/10

Trance is de nieuwe film van Danny Boyle, die is doorgebroken met Trainspotting (1996), een succesvol uitstapje heeft gemaakt naar de horror (28 Days Later…, 2002), en later een suikerzoete, door Bollywood geïnspireerde en met Oscars overladen feel good film heeft vervaardigd (Slumdog Millionaire, 2008). Dat Boyle graag films maakt in uiteenlopende genres mag duidelijk zijn. Trance is een mengelmoes geworden van leuke concepten die zo onnodig ingewikkeld uitgewerkt zijn, dat het als kijker lastig wordt om je in te leven en tegen het einde een gevoel van onverschilligheid over de ontknoping oproept.

James McAvoy speelt Simon, die werkzaam is bij een kunstveiling. Een groep criminelen onder leiding van Franck (Vincent Cassel) tracht een peperduur schilderij van Goya te stelen wanneer deze onder de hamer gaat. Simon kan nog net op tijd het schilderij in veiligheid brengen, maar komt bij het verlaten van het pand Franck en zijn handlangers tegen en Simon krijgt een klap op zijn hoofd wanneer hij weigert het schilderij te overhandigen. Als even later blijkt dat Simon het schilderij ergens anders heeft verstopt, komt Franck verhaal halen. Maar wat blijkt? Simon is zijn geheugen kwijt door de klap op zijn hoofd en weet niet waar hij het schilderij heeft gelaten. Er wordt de hulp ingeroepen van hypnotherapeut Elizabeth (Rosario Dawson) om onder hypnose zijn herinneringen omtrent het schilderij op te roepen.

Vanaf dit punt gaat het snel bergafwaarts met de film. Hoe meer we te weten komen over Simon, die nog meer geheimen blijkt te hebben, hoe oninteressanter en ingewikkelder de plot wordt. De film wordt een vormeloze brei van ideeën die er met de haren zijn bijgesleept om de kijker steeds op het verkeerde been te zetten. Het moet de simplistische en naïeve uitwerking van het hoe en waarom maskeren. Trance doet met flarden denken aan David Lynch’ Mulholland Drive (2001), waarbij diep weggestopte herinneringen de motivaties zijn voor de gebeurtenissen die we als kijker te zien krijgen. Waar Lynch in zijn absolute meesterwerk de kijker na de aftiteling nog dagen, weken, maanden, jaren lang laat puzzelen, geeft Boyle aan het einde alles prijs en maakt de film niet meer dan de som der delen.

Niet alleen de plot, maar ook het uiterlijk van Trance is een warboel. De afdeling die verantwoordelijk was voor de kleurcorrectie moet een helse klus hebben gehad. Er is geen balans te vinden in het kleurpalet en er is geen consistentie. Zo neigen de huidskleuren in veel scènes naar een raar soort gele tint. Rosario Dawson geeft zich in deze film helemaal bloot, zonder schaamhaar (ja, dit is onderdeel van de plot!), en dat is dapper. Helaas is Boyle minder dapper en laat zijn interessante opzet ontaarden in een crowd pleaser met veel actie en explosies.

Only God Forgives (2013) – 5.5/10

Only God Forgives is de tweede samenwerking tussen regisseur Nicolas Winding Refn en acteur Ryan Gosling. De film is qua opzet eerder een vervolg op Refns Valhalla Rising (2009) dan op zijn meesterwerk Drive. Waar in Drive (2011) vorm en inhoud perfect samenvielen, is Only God Forgives vooral een stijloefening. De prachtige cinematografie van deze film kan niet ontkend worden, maar het verhaal en de personages voelen leeg aan.

De setting is Bangkok, Thailand. Julian (Gosling) runt thaibokswedstrijden met geld dat hij verdient in de drugshandel. Wanneer zijn gewelddadige broer Billy een prostituee verkracht en bruut vermoordt, krijgt hij te maken met de gepensioneerde politieagent Chang (Vithaya Pansringarm), die criminelen met zijn zwaard vermoordt, dan wel hun handen afhakt; hij is tegelijkertijd rechter en beul. Nadat de vader, en tevens pooier van het meisje, in opdracht van Chang Julian’s broer laat vermoorden, verschijnt de moeder van Julian, Crystal (Kristin Scott Thomas), ten tonele. Na haar eerste scène is meteen duidelijk waarom Julian zo’n stille jongen is. Hij gaat nog steeds gebukt onder het regime van zijn moeder. Tijdens een etentje waarbij Julian zijn ‘vriendin’, de prostituee Mai (Yayaying Rhatha Phongam), aan zijn moeder wil voorstellen, ziet Crystal de kans schoon om haar enige zoon nog eens de grond in te trappen door te zeggen dat Julian in geen enkel opzicht aan zijn broer kan tippen, zelfs niet aan de grootte van zijn penis.

Het verhaal kent vele goede opzetjes, maar deze worden nergens ingelost. Julians relatie met zijn moeder is interessant, maar gaat nergens heen. Ook over de relatie met Mai komen we niets te weten. Dan is er nog Chang, met een voorliefde voor karaoke, die zich als een goddelijk wezen – Refn schuift het niet onder stoelen of banken dat Chang in essentie God is – boven alle andere personages uitstijgt. Dit concept doet denken aan Takashi Miike’s Visitor Q (2001), een gitzwarte komedie waarin een mysterieuze figuur met geweld orde schept in een pervers gezin. De slotscène van de film behelst een prachtige catharsis, die helaas in Only God Forgives uitblijft. Er is bij Refn alleen plaats voor boetedoening en geen vergevensgezindheid – waarschijnlijk alleen door God? Het geeft de film een nihilistisch karakter en werkt niet bevredigend.

Only God Forgives voelt als Refns eigen morbide feestje, waarbij de kijker niet is uitgenodigd en alleen mag kijken naar de pracht en praal. En wat ziet deze film er toch mooi uit. Zelfs de kitscherige karaokebars zijn een lust voor het oog. Componist Cliff Martinez is ook weer van de partij om de soundtrack te voorzien van broeierige elektronische muziek met dit keer plaats voor onheilspellende akkoorden op kerkorgel. Beeld en geluid gaan in deze film hand in hand. Het is te prijzen dat Refn een andere weg is ingeslagen, maar het is te hopen dat Only God Forgives een noodzakelijke misser is in een oeuvre dat zich naast Drive van nog meer meesterwerken mag voorzien.

Spring Breakers (2012) – 7.5/10

“Spring break… Spring break forever” gonst het door je hoofd na het zien van Spring Breakers. Het is niet het soort film dat de advertenties je doen geloven. Dit is geenszins een doorsnee Amerikaanse tienerkomedie met flauwe grappen over drank, drugs en seks. Dat is alvast 1-0 voor regisseur Harmony Korine. Hij heeft van het ultieme feest, waar elke schoolgaande Amerikaan het hele jaar naar uitkijkt, een ware koortsdroom gemaakt.

De film opent met beelden in slow motion van feestende, zuipende halfnaakte tieners op een strand, ondersteund met de schreeuwerige muziek van Skrillex. Korine heeft vast gekeken naar Chris Cunninghams clip van Windowlicker (1999), die de gangster rap video parodieert. De clip is sterk, maar weinig subtiel, gezien het grijzende, bebaarde gezicht van Aphex Twin op de dames in bikini. Korines parodie is verfijnder; na het zien van deze eerste scène heb je het gevoel dat er iets niet klopt en dat je niet krijgt wat de posters je hebben beloofd.

Wat je krijgt zijn vier meiden uit een oersaai Amerikaans stadje die de voorjaarsvakantie zien als de ultieme uitvlucht. Faith, Candy, Brit en Cotty (resp. Selena Gomez, Vanessa Hudgens, Ashley Benson en Rachel Korine) leggen al hun geld bij elkaar, maar het is niet genoeg. De meiden overvallen een restaurant (ja, ze zijn vastberaden) en van het geld gaan ze naar Florida, om daar helemaal los te gaan. Het gaat al snel fout wanneer ze worden opgepakt tijdens een uit de hand gelopen feestje in een motel. Ze belanden in de cel en het lijkt uit met de pret. Maar daar is Alien, de lokale drugs- en wapendealer, gespeeld door een geweldige James Franco. Hij betaalt hun borg en neemt de meiden mee op sleeptouw. Alien is het stereotype gangster met zilveren tanden, dollartekens op zijn velgen en een kamer vol met Scarface prullaria. Bovendien is hij ook nog eens rapper.

Faith is de eerste die het niet meer ziet zitten en neemt de bus terug naar huis. Haar zien we niet meer terug. De meiden worden steeds hechter naar Alien toe en andersom raakt hij betoverd van hen. Hun liefde is naïef, maar op een bevreemdende manier ontroerend. Wanneer een schietpartij met rivaal Archie (rapper Gucci Mane) uit de hand loopt en Cotty in haar arm wordt geschoten, verlaat ook zij het toneel. Brit en Candy blijven over, daar zij het meest beïnvloed zijn door Alien en zijn gewelddadige uitspattingen.

Spring Breakers kent geen rechttoe rechtaan narratief, maar leunt meer op sfeerimpressies. Deze worden ondersteund door de ambient muziek op de soundtrack en neonkleuren in het palet. Vooral de slotscène springt eruit qua visuele bravoure, maar ook de scène bij ondergaande zon, waarin Alien achter een piano zit en de meiden met roze bivakmutsen op Britney Spears’ Everytime zingen, al dansend met hun geweren. Het meest angstaanjagend zijn de meiden zonder masker, wanneer ze hun overval van het restaurant naspelen voor de ogen van Faith, die haar beste vriendinnen in monsters ziet veranderen, en weer terug naar giechelende schoolmeiden.

Wie deze film gaat zien als de nieuwste tienerkomedie met Selena Gomez en Vanessa Hudgens komt van een koude kermis thuis. Dit zou weleens Korines aanklacht kunnen zijn tegen ouders, die in deze film compleet afwezig zijn, en andere verantwoordelijken die de jeugd hun gang laat gaan, zonder dat zij boeten voor de consequenties. Je zou Korine kunnen verwijten dat hij iets te veel met zijn vingertje zwaait, maar daar is de film te ambigu voor. Door de impressionistische vertelling, het constant herhalen van sneden dialogen en de dromerige belichting maken Spring Breakers tot een mooie nachtmerrie.

Europa Report (2013) – 6.5/10

Low budget en sci-fi: een combinatie die niet vaak garant staat voor goede kwaliteit. Met de komst van het kanaal Syfy wordt de creatie van dit soort b-films in stand gehouden. Gelukkig wordt niet alle low budget sci-fi gefundeerd door dit kanaal en zo nu en dan duikt er eens een verrassing op in de naam van Europa Report. Het probleem van de meeste low budget films in dit genre is dat de kijker al snel door de goedkope effecten heen ziet, en dus meer moeite moet doen om in die bewuste sci-fi wereld opgezogen te worden. Regisseur Sebastián Cordero pakt het slim en minimalistisch aan. Hij laat zijn acteurs vooral begeven in een beperkte ruimte (het ruimteschip) en buit dit ten volste uit, op dezelfde manier als Vincenzo Natali deed in zijn Cube (1997). Door het budget moest Cordero, net als Natali, de acteerprestaties van sommige acteurs maar op de koop toe nemen.

De opzet van de film is eenvoudig. Er wordt gehandeld vanuit een van de meest prangende vragen sinds ons bestaan: zijn wij alleen in het heelal? Sinds bekend werd dat een van de manen van Jupiter, Europa, oceanen met water bevat onder een laag ijs, heeft dit de fantasie van zowel astrofysici (Neil deGrasse Tyson: “I want to go to Europa to go ice fishing.”) als filmmakers. In de nabije toekomst wordt een bemande vlucht, gefinancierd door een privaat bedrijf, naar Europa gezonden om te onderzoeken of daar leven is. Met zo’n lange reis wordt er vrij weinig aandacht besteed aan de onderlinge relaties van de crew, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Danny Boyles Sunshine (2007). Na wat geneuzel in de vorm van interviews met de projectleiders op het aardse front in het eerste halfuur van de film, is er pas ruimte voor de crew in het schip. Cordero heeft getracht realisme toe te voegen door zijn personages à la The Office te laten interviewen, maar dit werkt averechts en wil het verhaal niet op gang helpen. Deze tijd had beter benut kunnen worden voor de ontwikkeling van de personages in het ruimteschip.

We hoeven niet lang te wachten totdat de crew op Europa landt. Ondanks de vervelende start van de film, hebben we hier te maken met oprecht spannende scènes, waarbij Cordero optimaal gebruikt maakt van de claustrofobie van de ruimte. We zijn als kijker net zo nieuwsgierig als de crew naar wat er op Europa is te vinden. De geslaagde realistische sets en special effects dragen allemaal bij aan de beleving van de ruimtevaart als een avontuur. De manier waarop de film is gemonteerd, aan de hand van ‘gevonden beeldmateriaal’, werkt af en toe beperkend, maar wordt nooit echt storend. Helaas rijmt de climax van de film niet helemaal met de realistische opzet en doet afbreuk aan de opgebouwde spanning.

Door het realistische element, met personages die op echte, intelligente mensen lijken die intelligente beslissingen nemen (die je zou verwachten aan boord van een ruimteschip!), en de soms verbluffende shots van de ruimte (en onder water!), biedt Europa Report enige troost na het teleurstellende Prometheus (2012). Vooral Anamaria Marinca, die zich al bewees in de Roemeense nachtmerrie 4 luni, 3 saptamâni si 2 zile (2007), mag genoemd worden voor haar uitstekende acteerprestatie. Houd haar in de gaten!