Gravity (2013) – 9/10

De hype rond Alfonso Cuaróns nieuwe film Gravity was gigantisch. Met name de openingsscène, die aan één stuk geschoten is, kreeg alle lof. Het is het handelsmerk van regisseur Cuarón geworden, die in zijn vorige film Children of Men hetzelfde deed: lange shots, geen montage. Het is een ogenschijnlijk onmogelijke taak, die veel van de acteurs en crew vereist. Eerlijk is eerlijk, Gravity zit vol met CGI, die dit lange shot een stuk gemakkelijker hebben gemaakt. De geloofwaardigheid van de film staat of valt met het gebruik van goede CGI, en dat weten Cuarón en zijn crew donders goed. Maar wàt een geweldige CGI! Vanaf de eerste scène ben je verkocht. Je begeeft je in de ruimte, die akelig donker en onmenselijk gigantisch is. Als je vroeger altijd al astronaut wilde worden, dan ben je bij dezen voor altijd genezen.

De geweldige special effects hebben geen betekenis zonder een stel sterke acteurs. George Clooney speelt Matt Kowalski en hij acteert op de automatische piloot, waar niet over te klagen valt. Het is Sandra Bullock die met Ryan Stone van begin tot eind een kwetsbaar, maar bijzonder sterk personage neerzet. Zij is de gedoodverfde heldin van dit ruimteavontuur. Wanneer zij met Kowalski losraakt van haar ruimtestation, dat vernietigd wordt door rondvliegend puin, moeten ze samen zien te overleven in de ruimte, met een schaarse hoeveelheid brand- en zuurstof.

De plot is doodeenvoudig: overleven en als de sodemieter terug naar de aarde. De overlevingsdrang van Stone is het belangrijkste thema van deze film en ze wordt dan ook de gehele tijd op de proef gesteld, waardoor ze zowel lichamelijk als geestelijk moet knokken. Haar reis is emotioneel en roept zulke basale oergevoelens op dat je als kijker wel mee móet. Het verhaal wordt verteld middels het motief van de geboorte – in Children of Men letterlijk, in Gravity symbolisch. Stones wedergeboorte begint wanneer zij voor het eerst een ander ruimtestation binnenkomt, snakkend naar zuurstof, waarna ze haar ruimtepak voor het eerst uittrekt. Al zwevend in de afwezigheid van de zwaartekracht keert haar lichaam zich in een foetushouding, waarbij een kabel dient als visuele navelstreng tegen de achtergrond van een rond luik. Dit intentionele beeld is precies subtiel genoeg om niet afgeschilderd te worden als pretentie.

Cuarón heeft vanaf scène één de ruimte geschetst als decor voor Stones spirituele reis. De ruimte werkt zowel thematisch als visueel bijzonder goed. Ook de spanning in deze film is uitstekend; de actiescènes zijn nagelbijtend spannend. De afwezigheid van sound effects in de ruimte – er is daar nu eenmaal geen geluid hoorbaar – werkt verrassend goed. Wanneer een ruimtestation in gruzelementen uit elkaar spat, gebeurt dit zonder geluid, wat het visuele alleen maar kracht bijzet en de grootsheid van de ruimte onderstreept.

Gravity is een film die zich naast een klassieker als Kubricks 2001: A Space Odyssey mag scharen. Zelden was ik zo onder de indruk van een film, waarbij ik volledig achter de heldin van het verhaal stond en haar aanmoedigde en toejuichte om door te gaan en uiteindelijk te overwinnen. Het visuele aspect is overdonderend (zeker in IMAX 3D!) en Bullock is fenomenaal. De nieuwe standaard is gezet.

Trance (2013) – 4/10

Trance is de nieuwe film van Danny Boyle, die is doorgebroken met Trainspotting (1996), een succesvol uitstapje heeft gemaakt naar de horror (28 Days Later…, 2002), en later een suikerzoete, door Bollywood geïnspireerde en met Oscars overladen feel good film heeft vervaardigd (Slumdog Millionaire, 2008). Dat Boyle graag films maakt in uiteenlopende genres mag duidelijk zijn. Trance is een mengelmoes geworden van leuke concepten die zo onnodig ingewikkeld uitgewerkt zijn, dat het als kijker lastig wordt om je in te leven en tegen het einde een gevoel van onverschilligheid over de ontknoping oproept.

James McAvoy speelt Simon, die werkzaam is bij een kunstveiling. Een groep criminelen onder leiding van Franck (Vincent Cassel) tracht een peperduur schilderij van Goya te stelen wanneer deze onder de hamer gaat. Simon kan nog net op tijd het schilderij in veiligheid brengen, maar komt bij het verlaten van het pand Franck en zijn handlangers tegen en Simon krijgt een klap op zijn hoofd wanneer hij weigert het schilderij te overhandigen. Als even later blijkt dat Simon het schilderij ergens anders heeft verstopt, komt Franck verhaal halen. Maar wat blijkt? Simon is zijn geheugen kwijt door de klap op zijn hoofd en weet niet waar hij het schilderij heeft gelaten. Er wordt de hulp ingeroepen van hypnotherapeut Elizabeth (Rosario Dawson) om onder hypnose zijn herinneringen omtrent het schilderij op te roepen.

Vanaf dit punt gaat het snel bergafwaarts met de film. Hoe meer we te weten komen over Simon, die nog meer geheimen blijkt te hebben, hoe oninteressanter en ingewikkelder de plot wordt. De film wordt een vormeloze brei van ideeën die er met de haren zijn bijgesleept om de kijker steeds op het verkeerde been te zetten. Het moet de simplistische en naïeve uitwerking van het hoe en waarom maskeren. Trance doet met flarden denken aan David Lynch’ Mulholland Drive (2001), waarbij diep weggestopte herinneringen de motivaties zijn voor de gebeurtenissen die we als kijker te zien krijgen. Waar Lynch in zijn absolute meesterwerk de kijker na de aftiteling nog dagen, weken, maanden, jaren lang laat puzzelen, geeft Boyle aan het einde alles prijs en maakt de film niet meer dan de som der delen.

Niet alleen de plot, maar ook het uiterlijk van Trance is een warboel. De afdeling die verantwoordelijk was voor de kleurcorrectie moet een helse klus hebben gehad. Er is geen balans te vinden in het kleurpalet en er is geen consistentie. Zo neigen de huidskleuren in veel scènes naar een raar soort gele tint. Rosario Dawson geeft zich in deze film helemaal bloot, zonder schaamhaar (ja, dit is onderdeel van de plot!), en dat is dapper. Helaas is Boyle minder dapper en laat zijn interessante opzet ontaarden in een crowd pleaser met veel actie en explosies.

Only God Forgives (2013) – 5.5/10

Only God Forgives is de tweede samenwerking tussen regisseur Nicolas Winding Refn en acteur Ryan Gosling. De film is qua opzet eerder een vervolg op Refns Valhalla Rising (2009) dan op zijn meesterwerk Drive. Waar in Drive (2011) vorm en inhoud perfect samenvielen, is Only God Forgives vooral een stijloefening. De prachtige cinematografie van deze film kan niet ontkend worden, maar het verhaal en de personages voelen leeg aan.

De setting is Bangkok, Thailand. Julian (Gosling) runt thaibokswedstrijden met geld dat hij verdient in de drugshandel. Wanneer zijn gewelddadige broer Billy een prostituee verkracht en bruut vermoordt, krijgt hij te maken met de gepensioneerde politieagent Chang (Vithaya Pansringarm), die criminelen met zijn zwaard vermoordt, dan wel hun handen afhakt; hij is tegelijkertijd rechter en beul. Nadat de vader, en tevens pooier van het meisje, in opdracht van Chang Julian’s broer laat vermoorden, verschijnt de moeder van Julian, Crystal (Kristin Scott Thomas), ten tonele. Na haar eerste scène is meteen duidelijk waarom Julian zo’n stille jongen is. Hij gaat nog steeds gebukt onder het regime van zijn moeder. Tijdens een etentje waarbij Julian zijn ‘vriendin’, de prostituee Mai (Yayaying Rhatha Phongam), aan zijn moeder wil voorstellen, ziet Crystal de kans schoon om haar enige zoon nog eens de grond in te trappen door te zeggen dat Julian in geen enkel opzicht aan zijn broer kan tippen, zelfs niet aan de grootte van zijn penis.

Het verhaal kent vele goede opzetjes, maar deze worden nergens ingelost. Julians relatie met zijn moeder is interessant, maar gaat nergens heen. Ook over de relatie met Mai komen we niets te weten. Dan is er nog Chang, met een voorliefde voor karaoke, die zich als een goddelijk wezen – Refn schuift het niet onder stoelen of banken dat Chang in essentie God is – boven alle andere personages uitstijgt. Dit concept doet denken aan Takashi Miike’s Visitor Q (2001), een gitzwarte komedie waarin een mysterieuze figuur met geweld orde schept in een pervers gezin. De slotscène van de film behelst een prachtige catharsis, die helaas in Only God Forgives uitblijft. Er is bij Refn alleen plaats voor boetedoening en geen vergevensgezindheid – waarschijnlijk alleen door God? Het geeft de film een nihilistisch karakter en werkt niet bevredigend.

Only God Forgives voelt als Refns eigen morbide feestje, waarbij de kijker niet is uitgenodigd en alleen mag kijken naar de pracht en praal. En wat ziet deze film er toch mooi uit. Zelfs de kitscherige karaokebars zijn een lust voor het oog. Componist Cliff Martinez is ook weer van de partij om de soundtrack te voorzien van broeierige elektronische muziek met dit keer plaats voor onheilspellende akkoorden op kerkorgel. Beeld en geluid gaan in deze film hand in hand. Het is te prijzen dat Refn een andere weg is ingeslagen, maar het is te hopen dat Only God Forgives een noodzakelijke misser is in een oeuvre dat zich naast Drive van nog meer meesterwerken mag voorzien.

Spring Breakers (2012) – 7.5/10

“Spring break… Spring break forever” gonst het door je hoofd na het zien van Spring Breakers. Het is niet het soort film dat de advertenties je doen geloven. Dit is geenszins een doorsnee Amerikaanse tienerkomedie met flauwe grappen over drank, drugs en seks. Dat is alvast 1-0 voor regisseur Harmony Korine. Hij heeft van het ultieme feest, waar elke schoolgaande Amerikaan het hele jaar naar uitkijkt, een ware koortsdroom gemaakt.

De film opent met beelden in slow motion van feestende, zuipende halfnaakte tieners op een strand, ondersteund met de schreeuwerige muziek van Skrillex. Korine heeft vast gekeken naar Chris Cunninghams clip van Windowlicker (1999), die de gangster rap video parodieert. De clip is sterk, maar weinig subtiel, gezien het grijzende, bebaarde gezicht van Aphex Twin op de dames in bikini. Korines parodie is verfijnder; na het zien van deze eerste scène heb je het gevoel dat er iets niet klopt en dat je niet krijgt wat de posters je hebben beloofd.

Wat je krijgt zijn vier meiden uit een oersaai Amerikaans stadje die de voorjaarsvakantie zien als de ultieme uitvlucht. Faith, Candy, Brit en Cotty (resp. Selena Gomez, Vanessa Hudgens, Ashley Benson en Rachel Korine) leggen al hun geld bij elkaar, maar het is niet genoeg. De meiden overvallen een restaurant (ja, ze zijn vastberaden) en van het geld gaan ze naar Florida, om daar helemaal los te gaan. Het gaat al snel fout wanneer ze worden opgepakt tijdens een uit de hand gelopen feestje in een motel. Ze belanden in de cel en het lijkt uit met de pret. Maar daar is Alien, de lokale drugs- en wapendealer, gespeeld door een geweldige James Franco. Hij betaalt hun borg en neemt de meiden mee op sleeptouw. Alien is het stereotype gangster met zilveren tanden, dollartekens op zijn velgen en een kamer vol met Scarface prullaria. Bovendien is hij ook nog eens rapper.

Faith is de eerste die het niet meer ziet zitten en neemt de bus terug naar huis. Haar zien we niet meer terug. De meiden worden steeds hechter naar Alien toe en andersom raakt hij betoverd van hen. Hun liefde is naïef, maar op een bevreemdende manier ontroerend. Wanneer een schietpartij met rivaal Archie (rapper Gucci Mane) uit de hand loopt en Cotty in haar arm wordt geschoten, verlaat ook zij het toneel. Brit en Candy blijven over, daar zij het meest beïnvloed zijn door Alien en zijn gewelddadige uitspattingen.

Spring Breakers kent geen rechttoe rechtaan narratief, maar leunt meer op sfeerimpressies. Deze worden ondersteund door de ambient muziek op de soundtrack en neonkleuren in het palet. Vooral de slotscène springt eruit qua visuele bravoure, maar ook de scène bij ondergaande zon, waarin Alien achter een piano zit en de meiden met roze bivakmutsen op Britney Spears’ Everytime zingen, al dansend met hun geweren. Het meest angstaanjagend zijn de meiden zonder masker, wanneer ze hun overval van het restaurant naspelen voor de ogen van Faith, die haar beste vriendinnen in monsters ziet veranderen, en weer terug naar giechelende schoolmeiden.

Wie deze film gaat zien als de nieuwste tienerkomedie met Selena Gomez en Vanessa Hudgens komt van een koude kermis thuis. Dit zou weleens Korines aanklacht kunnen zijn tegen ouders, die in deze film compleet afwezig zijn, en andere verantwoordelijken die de jeugd hun gang laat gaan, zonder dat zij boeten voor de consequenties. Je zou Korine kunnen verwijten dat hij iets te veel met zijn vingertje zwaait, maar daar is de film te ambigu voor. Door de impressionistische vertelling, het constant herhalen van sneden dialogen en de dromerige belichting maken Spring Breakers tot een mooie nachtmerrie.

Europa Report (2013) – 6.5/10

Low budget en sci-fi: een combinatie die niet vaak garant staat voor goede kwaliteit. Met de komst van het kanaal Syfy wordt de creatie van dit soort b-films in stand gehouden. Gelukkig wordt niet alle low budget sci-fi gefundeerd door dit kanaal en zo nu en dan duikt er eens een verrassing op in de naam van Europa Report. Het probleem van de meeste low budget films in dit genre is dat de kijker al snel door de goedkope effecten heen ziet, en dus meer moeite moet doen om in die bewuste sci-fi wereld opgezogen te worden. Regisseur Sebastián Cordero pakt het slim en minimalistisch aan. Hij laat zijn acteurs vooral begeven in een beperkte ruimte (het ruimteschip) en buit dit ten volste uit, op dezelfde manier als Vincenzo Natali deed in zijn Cube (1997). Door het budget moest Cordero, net als Natali, de acteerprestaties van sommige acteurs maar op de koop toe nemen.

De opzet van de film is eenvoudig. Er wordt gehandeld vanuit een van de meest prangende vragen sinds ons bestaan: zijn wij alleen in het heelal? Sinds bekend werd dat een van de manen van Jupiter, Europa, oceanen met water bevat onder een laag ijs, heeft dit de fantasie van zowel astrofysici (Neil deGrasse Tyson: “I want to go to Europa to go ice fishing.”) als filmmakers. In de nabije toekomst wordt een bemande vlucht, gefinancierd door een privaat bedrijf, naar Europa gezonden om te onderzoeken of daar leven is. Met zo’n lange reis wordt er vrij weinig aandacht besteed aan de onderlinge relaties van de crew, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Danny Boyles Sunshine (2007). Na wat geneuzel in de vorm van interviews met de projectleiders op het aardse front in het eerste halfuur van de film, is er pas ruimte voor de crew in het schip. Cordero heeft getracht realisme toe te voegen door zijn personages à la The Office te laten interviewen, maar dit werkt averechts en wil het verhaal niet op gang helpen. Deze tijd had beter benut kunnen worden voor de ontwikkeling van de personages in het ruimteschip.

We hoeven niet lang te wachten totdat de crew op Europa landt. Ondanks de vervelende start van de film, hebben we hier te maken met oprecht spannende scènes, waarbij Cordero optimaal gebruikt maakt van de claustrofobie van de ruimte. We zijn als kijker net zo nieuwsgierig als de crew naar wat er op Europa is te vinden. De geslaagde realistische sets en special effects dragen allemaal bij aan de beleving van de ruimtevaart als een avontuur. De manier waarop de film is gemonteerd, aan de hand van ‘gevonden beeldmateriaal’, werkt af en toe beperkend, maar wordt nooit echt storend. Helaas rijmt de climax van de film niet helemaal met de realistische opzet en doet afbreuk aan de opgebouwde spanning.

Door het realistische element, met personages die op echte, intelligente mensen lijken die intelligente beslissingen nemen (die je zou verwachten aan boord van een ruimteschip!), en de soms verbluffende shots van de ruimte (en onder water!), biedt Europa Report enige troost na het teleurstellende Prometheus (2012). Vooral Anamaria Marinca, die zich al bewees in de Roemeense nachtmerrie 4 luni, 3 saptamâni si 2 zile (2007), mag genoemd worden voor haar uitstekende acteerprestatie. Houd haar in de gaten!

The Place Beyond the Pines (2012) – 8.5/10

Ryan Gosling weet ze goed uit te zoeken. Zowat elke productie waarin hij te zien is, wordt een succes. Hij werkt ook graag met dezelfde regisseurs. Zo maakte hij al eerder een film met Cianfrance, getiteld Blue Valentine, en hij zet ook zijn samenwerking voort met Refn (Drive) in zijn nieuwe project Only God Forgives. In The Place Beyond the Pines speelt nog zo'n acteur met gouden handjes: Bradley Cooper. Zowel The Hangover als Silver Linings Playbook zijn een groot succes. The Place... is een 140 minuten durend drieluik over vaders en zoons, verantwoordelijkheid, ambitie, spijt, rechtvaardigheid en identiteit.

Het eerste verhaal gaat over Luke (Gosling), een motorrijder die op de kermis zijn stunts laat zien. Hij zit onder de tatoeages, draagt zijn kapotte shirts binnenstebuiten en heeft altijd een sigaret aan z'n lip hangen. Wanneer hij weer na een jaar in het stadje Schenectady arriveert, verschijnt Romina (Eva Mendes) weer in zijn leven en hij komt erachter dat ze een kindje van hem heeft. Ze woont ondertussen samen met een andere man (Mahershala Ali), maar Luke voelt zich toch verantwoordelijk om voor Romina en de baby te zorgen. Hij heeft door dat het werken bij de kermis niet voldoende oplevert. Tijdens een motorritje in de bossen ontmoet hij Robin (Ben Mendelsohn), waarmee hij een vriendschap sluit en hem op het idee brengt om banken te gaan beroven. En dat doet hij totdat hij gepakt wordt door Avery Cross (Bradley Cooper), een jonge agent die net in dienst is.

Na een duizelingwekkende plot-twist die we sinds Psycho niet meer hebben gezien, begint het verhaal van Avery. Hij wordt door de media en zijn collega bestempeld als held, maar hij heeft er duidelijk moeite mee. Wanneer zijn collega's ineens voor de deur staan begint het gedonder. Zij peperen hem in dat hij een held is en hebben iets leuks voor hem in petto. De spanning aan de eettafel is om te snijden, ondanks dat er hard gelachen wordt. Ray Liotta heeft weinig moeite om (weer) in de rol van corrupte agent te kruipen en Rose Byrne speelt hier prachtig genuanceerd als Jennifer, Avery's vrouw. Avery is vastberaden om goed te doen, met het oog op zijn jonge zoontje, en wil het groepje corrupte collega's erbij lappen, met de hulp van zijn vader. Hier zien we een mooie narratieve parallel met de personages Luke en Robin uit het eerste bedrijf. Echter, Avery schopt het verder dan Luke en we zien hem vijftien jaar later als rijke officier van justitie.

Avery's zoon AJ (Emory Cohen) is nu een tiener en een echt rijkeluis zoontje. Hij heeft nooit ergens moeite voor hoeven doen en is de onverschilligheid zelve. Op school ontmoet hij Jason (Dane DeHaan), de zoon van Luke en Romina. De twee raken bevriend en werken zich al snel in de nesten met drugs. Jason worstelt met zijn identiteit en voelt zich niet thuis in het gezin. Hij blijft vragen stellen over zijn biologische vader, maar moeder Romina wil hem niets vertellen. Hij besluit uiteindelijk zelf op onderzoek uit te gaan. Dit derde en laatste bedrijf is de 'mindere' van de drie, maar heeft een realistisch einde, zonder onnodig melodrama. Het is wel genieten geblazen, want de twee jonge acteurs spelen subliem. DeHaan heeft al eerder een getroebleerde tiener gespeeld (Chronicle) en de onbekende Cohen maakt indruk als de onhandelbare zoon in de schaduw van zijn vader.

The Place Beyond the Pines is een knap staaltje werk van regisseur Derek Cianfrance en hij laat zien dat hij zowel het verhaal als zijn acteurs prima onder controle heeft. Hij weet wanneer hij ingetogen moet zijn en wanneer hij voluit moet gaan. De présence van Gosling is hypnotiserend en Cooper maakt weer indruk door zijn veelzijdigheid als acteur. Het verhaal is episch en meeslepend en heeft net die nodige diepgang om zich te onderscheiden van andere misdaaddrama's. Het is nu alleen nog wachten op het daadwerkelijke meesterwerk van Cianfrance.

Iron Man 3 (2013) – 7/10

De meest succesvolle Marvel-trilogie is compleet: Iron Man 3 is er in IMAX 3D en is een spektakel van begin tot eind. Eiffel 65's Blue (Da Ba Dee) klinkt over de begintitels; bij de Iron Man-films is er nooit gebrek aan zelfspot geweest. Regisseur Jon Favreau, die ook de trouwe bodyguard Happy Hogan speelt, geeft het stokje na de twee vorige films door aan Shane Black, die eerder al samenwerkte met Robert Downey Jr. aan Kiss Kiss Bang Bang (2005), en vooral bekend is geworden als schrijver van de Lethal Weapon-films. Black heeft dus verstand van actie-komedie.

'RDJ' kruipt natuurlijk weer in de huid van Tony Stark en doet dit nog steeds met zijn natuurlijke charme. Stark is de briljante man die te veel met zijn hobby bezig is en zijn vriendin Pepper Potts (Gwyneth Paltrow) verwaarloost. Je vergeeft het hem, omdat hij toch elke keer weer tot inkeer komt, als een intelligente Homer Simpson. Natuurlijk is er geen superheld zonder schurk. Guy Pearce mag weer eens onder de make-up en speelt Aldrich Killian, een briljante wetenschapper die de uitvinder is van een virus dat ledematen weer terug kan laten groeien. Dan is er nog een schurk, een terrorist, genaamd The Mandarin (Ben Kingsley, die we niet zo Brits meer hebben horen spreken sinds Sexy Beast), die samen met Killian schijnt te werken. Er duikt ook nog een dame op uit Tony's verleden: Maya Hansen, gespeeld door Rebecca Hall, die voor het eerst in een film speelt met een gigantisch budget.

Hoe al deze personages zich tot elkaar verhouden is nu net het aardige aan de film. De plot-twists zijn leuk gevonden en geven de actiefilm net even wat meer spanning. Ook met de humor zit het wel goed. Zowel in de dialogen als in de slapstick. Zo is het metalen pak meerdere keren het doelwit van goed getimede visuele humor. Shane Black geeft de Iron Man-reeks een frisse wind, nadat deze in het tweede deel een beetje ingekakt was. Black weet donders goed dat er geen Iron Man zonder RDJ is, en hij haalt dan ook alles uit de kast om de acteur zo veel mogelijk screen time te geven, waardoor Don Cheadle het dit keer moet doen  met een bijrol als Iron Patriot. Black weet ook als geen ander dat de CGI dik in orde moet zijn. De 985 (!) mensen van het visual effects team mogen een staande ovatie krijgen, want de effecten zijn verbluffend. De rollende aftiteling vult het volledige scherm voor een aantal seconden met alle namen. Ga deze film zien in IMAX 3D zolang het nog kan, met een grote bak popcorn, waardoor deze film helemaal tot zijn recht komt.